Taaldilemma
Vaste bezoeker Beernd van Blog Vrij Van Nut kapittelde mij zaterdag jongstleden over, jawel, mijn taalgebruik.
Auw, mag ik wel zeggen. Het ging om deze zin:
"Weliswaar namen de fractievoorzitters van CDA en VVD milde termen in de mond over het functioneren van de minister, hun respectievelijke woordvoerders Verburg ("de antenne van deze minister staat niet goed") en Aptroot ("vertrouwen met een buts") lieten in voor Haagse begrippen duidelijke taal weten dat De Geus zich geen blunders meer kan veroorloven."
Beernd wees mij er op dat ik hier van respectieve woordvoerders had moeten spreken, in plaats van respectievelijke woordvoerders. Respectievelijk zou slechts als bijwoord te gebruiken zijn, dus in een vorm als "ik ben nog nooit in Zeeland respectievelijk op Ameland geweest".
Al jaren ben ik een taalgebruiker op gevoel. Ontleden hoefde ik nooit te leren omdat ik het redelijk vanzelf goed schreef. (Ontleden was dan ook meteen het enige onderdeel van Nederlands waar ik op school niks van bakte, maar dat terzijde...) Door dat gevoel bleef ik ook aan het twijfelen. Taalliefhebber zijnde heb ik allerlei taalboeken in huis, maar geen woordenboek, dus ik ging op zoek naar andere bronnen.
De Standaard ABN-Gids (Paardekooper, 1994) laat beide mogelijkheden toe. Er wordt slechts vermeld dat gebruik als bijwoord gebruikelijker is dan gebruik als bijvoeglijk naamwoord.
Het on-line woordenboek (dat ze daar trouwens on-linewoordenboek noemen, als samenstelling) van Van Dale roept alleen dat respectievelijk een bijwoord is. Respectieve komt niet eens in Van Dale's woordenboek voor...
In een mailtje eerder vandaag dreigde Beernd mij de tien met een griffel te ontnemen omdat er nog steeds respectievelijke woordvoerders in het stukje staat. U begrijpt: dat kan ik niet laten gebeuren! Helpt u mij even? Moet het beslist respectieve zijn of mag respectievelijke in dit geval ook? Ga naar de zolder, trek uw schoolboeken achter de verwarmingsketel vandaan en bezorg mij Uitsluitsel!
Als beloning ligt er hier nog steeds een halve gevulde koek te wachten, inmiddels mét champignons....
De beloning nodigt niet uit tot het geven van een voor de schrijver waardevol commentaar. ;-)
Ik heb de Taaladviesdienst van Onze Taal per webform om een oordeel gevraagd. Daarna vond ik dit advies op TaalUnie-webstek Taalunieversum (http://taalunieversum.org/taal/advies/vraag/708/):
---
Vraag
Is respectievelijke juist in de zin: De respectievelijke antwoorden van de drie geïnterviewden waren bijna identiek?
Antwoord
Nee. Correct is: De respectieve antwoorden van de drie geïnterviewden waren bijna identiek. Respectievelijk is een bijwoord, respectief een bijvoeglijk naamwoord.
---
Ik ben zo brutaal dit als een ondersteuning van mijn menig te zien. :-P
In dat geval komt de halve gevulde koek jou toe ;-)
Hoera! Zijn de verzendkosten inbegrepen in mijn prijs?
Maar… je hebt het nog gewoon in je eerdere postje laten staan!
(Wat ben ik toch een drammer aan het worden… :-( )
weliswaar ???
Ik stoor me minder aan de grammaticale kwaliteit van de zin dan aan de omslachtige (bijna "Donneriaanse") formulering. Als je de onmogelijk lange zin in drieën hakt hoef je niet zo'n onmogelijk bijwoord te gebruiken. Van deze twee zinnen had ik natuurlijk één lange zin kunnen maken, maar die zin was dan nodeloos lang en ingewikkeld geworden.
Ik heb eveneens geleerd dat het 'respectieve' moet zijn. Maar ik vrees dat dit ten onder zal gaan in het algemeen gebruik van 'respectievelijke'.
Nederlands is een levende taal, waarbij de gebruiker leidend dient te zijn en niet volgend. Net zo min als dat gebruikers zich dienen aan te passen aan een voor veel geld aangeschaft computersysteem dat bepaalt hoe het werk gedaan moet worden.
Als we nu allemaal besluiten consequent het woord "respectievelijke" te blijven/gaan gebruiken, dan staat het woord over drie jaar in de Dikke van Dale..!
(hadden we het hier niet al eerder over???)
Kweenie Suf, dat is een argument waar ik nooit zo dol op ben. Dan zouden "groter als", nee, sterker nog "groter als mij" en misschien wel "groterder als mij" nu al Nederlands zijn...
Je taal beheersen is een deel van je beschaving. Daarmee is niet gezegd dat je niet beschaafd zijn kunnen zijn zonder taalbeheersing of onbeschaafd mét, maar het is wel degelijk een factor.