Van Aartsen als sleutelbewaarder

Valt het kabinet of niet? Er wordt nog steeds koortsachtig overlegd in Den Haag, maar waarschijnlijk staat de uitkomst al vast. Op de VVD-burelen, tenminste. Want het is daar dat de essentiële tegemoetkomingen vandaan moeten komen.

D66 heeft weinig meer te beslissen, ze kunnen hooguit proberen het zo in te pakken dat ze het aan de kiezer verkocht krijgen. Dittrich probeerde in eerste instantie te doen alsof de bestuurlijke vernieuwing niet essentiëel was voor de D66-deelname aan het kabinet, maar daarvan heeft hij terug moeten komen. Logisch ook, want D66 is destijds juist opgericht om bestuurlijke vernieuwing te realiseren en overtuigde het eigen congres toen ze in dit kabinet stapten met in feite maar twee punten: onderwijs en bestuurlijke vernieuwing.

Ook diverse prominenten, onder wie bijvoorbeeld Commisaris van de Koningin in Utrecht Boele Staal, hebben laten horen dat de bestuurlijke vernieuwing niet losgelaten mag worden. Als een deel van je prominente leden je niet steunt, kun je er donder op zeggen dat dat ook geldt voor een flink deel van je leden en kiezers en daar heeft D66 er toch al niet zoveel meer van over. D66 heeft al de bakens verzet van in de eerste plaats progressief naar in de eerste plaats liberaal, als ze nu het meest kenmerkende van de partij loslaten kunnen ze de sleutels van het partijbureau rustig aan Van Aartsen geven, omdat dat geen kiezer het verschil nog zal zien.

Onderwijs zou het andere speerpunt moeten zijn, maar voorlopig wordt er stevig bezuinigd in die hoek en zitten daar een CDA-minister en een VVD-staatssecretaris. D66'ers die een minister Van Onderwijs zien opdoemen staan ver buiten de werkelijkheid. Het CDA zal nooit die post opgeven, noch om ideologische redenen, noch om financiële redenen - Onderwijs is een van de grootste departementen qua begroting.

Om die reden wordt nu krampachtig geprobeerd het innovatiebeleid als onderwijsspeerpunt te formuleren. Innovatiebeleid valt immers onder het departement van Economische Zaken van D66'er Brinkhorst. Jammer voor hen is dat de daadwerkelijke vooruitgang door het speciaal ingestelde Innovatieplatform alom in twijfel getrokken wordt. Er zijn weliswaar veel plannen, maar de realisatie ervan lijkt nog ver weg. Bovendien is Balkenende formeel én in de praktijk de woordvoerder, en niet Brinkhorst.

D66 heeft dus verdomd weinig te kiezen. Bestuurlijke vernieuwing laten vallen is geen optie, omdat de eigen leden dat waarschijnlijk niet zullen pikken, op onderwijs valt weinig winst te behalen en innovatie is vooralsnog een reus op lemen voeten. Het enige punt waar D66 nog iets binnen zou kunnen halen is bij de staatssecretaris voor Media, Medy van der Laan. De hervorming van het bestel is iets waarvan de noodzaak wel algemeen wordt ingezien, maar wat in de resterende twee jaar van dit kabinet volstrekt onhaalbaar is gezien de stroperigheid en alle zuilen en zuiltjes die ook nog iets te zeggen hebben.

D66 zal het moeten doen met wat toezeggingen met de rekbaarheid van elastiek en hopen dat ze daarmee hun leden en de kiezer kunnen overtuigen. Daarvoor moeten ze dan wel de ruimte krijgen van hun coalitiepartners, die in elk geval zullen moeten doen alsof ze na harde onderhandelingen door het stof zijn gegaan. Het CDA zal dat best doen, maar na de laatste peilingen bij NOVA zou de VVD wel eens kunnen overwegen dat verkiezingen misschien niet zo'n vervelend idee zijn...