Demagogie als kunstvorm

Met enige regelmaat verblijdt schrijver maar vooral demagoog van conservatief Nederland Leon de Winter de Volkskrantlezer met ingezonden brieven. Wanneer het over het conflict in het Midden-Oosten gaat, of over Israël, wordt degene die waagt een kritische noot richting Israël of VS te uiten al snel beschuldigd van antisemitische karaktertrekken of - nog handiger, want niet tegen te spreken - wordt de opponent verweten zijn eigen antisemitisme niet te zien. Maar ook bij andere onderwerpen laat De Winter zien dat argumentatie in zijn opvatting niet fatsoenlijk hoeft te zijn en rustig gebruikt mag worden als middel om een ander zo negatief mogelijk af te schilderen.

De ingezonden brief van vandaag van De Winter gaat over Terri Schiavo, de vrouw die gisteren na vijftien jaar in coma of PVS (Persistente Vegetatieve Staat, ook wel "laagbewustzijn" genoemd) overleed, nadat twee weken geleden de voeding was beëindigd. Een lastig onderwerp, waarbij èlke beslissing moeilijk is omdat zonder wilsbeschikking niet precies is vast te stellen wat de persoon in kwestie zou willen en het bovendien een zó ingrijpende beslissing is dat het elk van de partijen emotioneel zwaar raakt.

Bij Leon de Winter ligt dat heel anders. De Winter is als makkelijke buitenstaander van mening dat de sondevoeding ten onrechte is verwijderd. Dat mag, maar de manier waarop De Winter argumenteert zegt meer over hemzelf dan dat het informatie geeft over de zaak rond Terry Schiavo.

Hij zet de moeder tegenover de echtgenoot: "haar moeder droeg haar ooit in haar eigen lichaam, Terri was door haar gevoed en geliefkoosd", de echtgenoot had daarentegen "al jaren geleden zijn huwelijksbeloften gebroken". Zou hij haar dan niet geliefkoosd hebben, toen er niets aan de hand leek en Terri Schiavo een normaal leven kon leiden? Vast wel, maar dat komt even niet uit. Nee zeg, hij heeft zijn huwelijksbeloften gebroken! Dat dat was ruim na de hartstilstand die Terri Schiavo tot een levend maar toch levenloos lichaam maakte, vermeldt De Winter uiteraard niet. Door de meest sentimentele argumenten te gebruiken dan wel weg te laten creëert hij een beeld van een monster van een echtgenoot en een toegewijde moeder. Met hetzelfde gemak draai je de werkwijze om:
"Haar moeder maakte haar al jaren niet meer dagelijks mee, maar meende toch het best te weten wat haar dochter wilde. Haar echtgenoot wist dat blijkbaar niet, terwijl hij toch degene was met wie Terry haar leven wilde delen, hij haar dagelijkse steun en toeverlaat, haar minnaar en haar beste vriend was."

Allebei de formuleringen doen weinig recht aan de partijen, maar De Winter draait er zijn hand niet voor om. Het fijnste argument moet dan nog komen:"Al in een essay uit 1993 bekritiseerde de ethicus Jenny Teichman (Emeritus Fellow Cambridge) het werk van de radicale ethicus Peter Singer, wiens ideeëen doorklinken in Michaels houding. Teichman schreef:"In Practical Ethics somt Singer de menssoorten op die geen recht op leven hebben. Hij noemt nadrukkelijk niet alleen gehandicapte nieuwgeborenen, maar ook vier weken oude baby's met leukemie die niet door hun ouders of verzorgers gewenst worden, elke jonge baby die niet gewenst wordt, en alle menselijke wezens die niet weten dat zij een persoon zijn."

Lees het nog eens terug. Schrijft De Winter hier over een opvatting van Michael Schiavo? Welnee, hij koppelt Schiavo met een vaag "wiens ideeën doorklinken in Michaels houding" aan een citaat van een tegenstander van een ethicus. Zou Michael Schiavo de ethicus eigenlijk wel kennen? Geen flauw idee, maar De Winter doet alsof hij een sluitende link legt. Daarnaast is het nog maar de vraag is of die ethicus Peter Singer gesproken zal hebben over menssoorten die geen recht op leven hebben. De kans is groot van niet, want als dat zo was had De Winter wel een citaat van die ethicus zelf gebruikt.

Dit is het soort redeneringen waarmee je je buurman in Appelscha die weigert zijn voordeur in een andere kleur te schilderen nog kunt beschuldigen daarmee Al Qa'ida te willen steunen. Door veel quasi-argumenten op elkaar te stapelen leg je verbindingen die er niet zijn. Een minder scherpe luisteraar of lezer hoort wel de link maar hoort niet dat die link aan alle kanten rammelt.

Je hebt het toch maar makkelijk als demagoog: je gooit wat argumenten op elkaar, trekt een lijntje van A naar B, zonder te laten zien dat er tussen A en B heftig gegumd en bijgekrabbeld is om te doen alsof het een rechte lijn is.

Van mij mogen al die gummetjes een tijdje ingenomen worden, om te beginnen op het Binnenhof. Misschien dat er dan nog eens normaal met elkaar kan worden omgegaan in dit landje.